علت و درمان روماتیسم مفصلی زانو (آرتریت روماتوئید)

rom

مفصل زانو هم مانند هر مفصل دیگری در بدن ممکن است درگیر بیماری روماتیسم مفصلی شود و به علت این بیماری آسیب ببیند. روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید زانو) می‌تواند منجر به درد، خشکی، تغییر شکل و ناتوانی مفصل زانو شود. معمولاً بعد از فعالیت‌های فیزیکی مانند پیاده‌روی که طی آن نیروی وزن بدن بر روی مفصل زانو وارد می‌شود، شدت درد ناشی از روماتیسم مفصلی هم افزایش می‌یابد. درد روماتیسم اغلب در زمان استراحت بروز می‌کند و در مراحل پیشرفته‌تر موجب ناراحتی شدید بیمار در زمان خواب می‌شود.

دکتر مؤیدفر جراح ارتوپد و فوق تخصص زانو در مورد روماتیسم مفصلی زانو اینگونه بیان می‌کند: "این بیماری در بهترین حالت تنها موجب کاهش قدرت تحرک بیمار و کاهش دامنه حرکت مفصل زانو می‌شود که در این حالت، استفاده از داروهای ضد روماتیسم و نیز داروهای استروئیدی به صورت تزریق داخل وریدی می‌تواند در بهبود نسبی علائم بیماری مؤثر واقع شود. اما بدترین حالت از بیماری روماتیسم مفصلی می‌تواند شامل تخریب کامل مفصل زانو، پوکی شدید استخوان و کاهش توانایی فیزیکی بیمار باشد. این بیماری در مراحل پیشرفته از طریق جراحی تعویض مفصل زانو درمان می‌شود و در این شرایط، نتایج درمان کمتر قابل پیش‌بینی خواهد بود." در صورتی که قصد تعیین وقت ملاقات با متخصصین ما و یا مشاوره در خصوص مشکل روماتیسم مفصلی زانو را دارید، لطفاً با شماره‌های 03131315870 -03131315871 تماس حاصل فرمایید.

روماتیسم مفصلی


روماتیسم مفصلی یک بیماری التهابی است که باعث درد، ورم و التهاب مفصل زانو می‌شود. در برخی موارد ممکن است سطوح پوشاننده مفصل زانو هم در اثر این بیماری آسیب ببیند.

روماتیسم مفصلی به عنوان یک بیماری خودایمنی شناخته می‌شود. سیستم ایمنی بدن انسان در حالت معمول آنتی‌بادی‌هایی را تولید می‌کند که به باکتری‌ها و ویروس‌های بیماری‌زا حمله می‌کنند و آن‌ها را از بین می‌برند. اما در افرادی که به بیماری‌های خودایمنی مبتلا می‌شوند، سیستم ایمنی بدنشان آنتی‌بادی‌هایی بر علیه بافت‌های سالم خود بدن تولید می‌کند که به این بافت‌ها حمله می‌کنند. علت بروز این بیماری‌ها به درستی مشخص نیست. به نظر می‌رسد که در بعضی افراد، احتمال ابتلاء به چندین بیماری مختلف از جمله چند بیماری خودایمنی به طور همزمان زیاد است.

در بیمارانی که از روماتیسم مفصلی زانو رنج می‌برند، آنتی‌بادی‌ها بر علیه غشای پوشاننده سطح مفصل که "سینوویوم" نام دارد، ساخته می‌شود. در نتیجه، در داخل و اطراف مفصل زانو التهاب ایجاد می‌شود. به مرور زمان این التهاب باعث آسیب‌دیدگی مفصل زانو و سطوح مفصلی و نیز ساییدگی سر استخوان‌هایی که در مفصل زانو قرار دارند، خواهد شد.

علائم روماتیسم مفصلی


علائم روماتیسم مفصلی در مراحل اولیه آن ممکن است خیلی مبهم و مشابه با علائم بسیاری از بیماری‌های دیگر باشد. همچنین نوع و شدت علائم این بیماری در بیماران مختلف ممکن است متفاوت باشد. شایع ترین علائم عبارتند از:

  • درد زانو 
  • داغی مفاصل
  • ورم مفاصل
  • ورم غدد
  • بیحالی و ضعف شدید
  • خشکی مفاصل در اول صبح
  • تب
  • کم‌اشتهایی یا کاهش وزن
  • ایجاد برآمدگی‌های سفت در زیر پوست

تشخیص و آزمایش‌های تشخیصی


بیماری روماتیسم مفصلی زانو را نمی‌توان تنها با انجام یک آزمایش به طور قطعی تشخیص داد، بنابراین پزشکان معمولاً برای تشخیص این بیماری از یک سری آزمایش‌های مختلف استفاده می‌کنند. این آزمایش‌ها با هدف بررسی ساختار مفصل زانو و یا اندازه‌گیری میزان التهاب موجود در بدن انجام می‌شود. مهم‌ترین این آزمایش‌ها شامل موارد زیر است:

  • سرعت رسوب گلبول قرمز (که به اختصار به آن EST گفته می‌شود): این یک آزمایش خونی است که طی آن سرعت رسوب گلبول‌های قرمز خون به ته یک لوله آزمایش اندازه‌گیری می‌شود. هر چقدر این سلول‌ها با سرعت بیشتری ته‌نشین شوند، شدت التهاب موجود در بدن بیشتر است.
  • عامل روماتوئیدی (RF): در حدود 70 تا 80 درصد از افرادی که پروتئینی به نام عامل روماتوئیدی در خون آن‌ها وجود دارد، به بیماری روماتیسم مفصلی مبتلا هستند.
  • عکسبرداری اشعه ایکس و ام آر آی: گاهی اوقات از این آزمایش‌های عکس‌برداری برای تعیین میزان آسیب‌دیدگی استخوان‌های مفصل زانو و یا تشخیص ورم بافت‌های نرم استفاده می‌شود. همچنین نتایج این آزمایش‌ها به عنوان مدارک مهمی برای مقایسه با آزمایش‌هایی که در آینده انجام خواهد شد، نگهداری می‌شود.

درمان


از آنجایی که بیماری روماتیسم مفصلی درمان قطعی ندارد، روند معالجه بیماران معمولاً تا پایان طول عمر آنان ادامه خواهد داشت و بیشتر بر تسکین علائم بیماری و نیز جلوگیری از آسیب‌دیدگی بیشتر زانو و یا کاهش سرعت این آسیب‌ها متمرکز می‌باشد. بیماران باید این نکته را درک کنند که روماتیسم مفصلی یک بیماری چندسیستمی است و می‌تواند اندام‌های متعددی از قبیل ریه‌ها، مغز استخوان، چشم‌ها و دستگاه قلبی عروقی را درگیر نماید.

انجام اقدامات خودمراقبتی می‌تواند به بیماران در کنترل علائم روماتیسم مفصلی زانو کمک کند. ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی، شنا و ایروبیک در آب می‌تواند در تقویت عضلات اطراف مفصل‌ها تأثیر خوبی داشته باشد. گرم کردن زانو هم به تسکین درد زانو و شل کردن عضلات کمک می‌کند، اما سرد کردن می‌تواند باعث کند و مبهم شدن درد می‌شود. استفاده از تکنیک‌های ریلکسیشن از قبیل تنفس عمیق، هیپونتیزم درمانی و تجسم خلاق نیز به کاهش درد زانو کمک می‌کند.

roma

درمان‌های دارویی

داروهای تجویزی و بدون نسخه زیادی برای درمان روماتیسم مفصلی زانو وجود دارد، اما برخی از این داروها ممکن است عوارض جانبی خطرناکی داشته باشند که بیمار باید حتماً مراقب آن‌ها باشد. معمولاً بیماران این داروها را به صورت ترکیبی مصرف می‌کنند. رایج‌ترین داروها برای روماتیسم مفصلی عبارتند از:

  • داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی: این دسته از داروها از قبیل ایبوپروفن (که معمولاً با نام آدویل یا موترین شناخته می‌شود) و ناپروکسن (یا آلِو)، درد و التهاب را کاهش می‌دهند. دوزهای بالاتری از این داروها هم وجود دارد که حتماً باید توسط پزشک تجویز شود.
  • استروئیدها: داروهای کورتیکواستروئید تجویزی از قبیل پردنیزون و متیل پردنیزون (مدرول)، از طریق خاصیت بازدارندگی سیستم ایمنی بدن، به کنترل التهاب و کند کردن روند آسیب‌دیدگی مفصل کمک می‌کنند.
  • داروهای ضد روماتیسم (DMARD): این داروها می‌توانند از آسیب‌دیدگی دائمی مفصل زانو و بافت‌های آن جلوگیری کنند. داروهای ضد روماتیسم شامل متوترکسات (روماترکس، ترکسال)، لفلونامید (آراوا)، هیدروکسی کلروکوئین (پلاکوئنیل) و غیره می‌باشد.
  • داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی: این داروها در تضعیف عملکرد سیستم ایمنی بدن تأثیر دارند و مهم‌ترین آن‌ها شامل آزاتیوپرین (ایموران، آزاسان)، سیکلوسپورین (نئورال، ساند ایمون و جنگراف) و سیکلوفسفامید (سیتوکسان) می‌باشد.
  • داروهای بیولوژیکی: این داروها در واقع بازدارنده پروتئین‌هایی به نام سایتوکین‌ها هستند که باعث ایجاد التهاب در بدن می‌شوند. مهم‌ترین داروهای بیولوژیکی شامل اتانرسپت (انبرل)، اینفلیکسیماب (رمی‌کید) و ادالیمومب (هومیرا) می‌باشند.

یکی دیگر از روش‌های مؤثر برای درمان روماتیسم مفصلی، انجام عمل جراحی می‌باشد که در مواقعی استفاده می‌شود که داروهای فوق نتواند از آسیب‌دیدگی مفصل زانو جلوگیری کند یا نتواند شدت این آسیب‌ها را کاهش دهد. عمل‌های جراحی برای بیماری روماتیسم مفصلی شامل ترمیم تاندون و تعویض کامل مفصل می باشد. در جراحی تعویض مفصل، یک مفصل مصنوعی به جای مفصل آسیب‌دیده زانو قرار داده می‌شود.

تزریق در مفصل

roma1

تزریق استروئید به داخل مفصل زانو می‌تواند ورم، درد و خشکی این مفصل را کاهش دهد. اما تزریقات مکرر ممکن است باعث خرابی بیشتر مفصل زانو شود. داروهای استروئید را می‌توان در غشای تاندون‌ها نیز برای کاهش ورم ناشی از التهاب پوشش تاندون (تنوسینوویت) تزریق کرد. اما این درمان با وجود آنکه می‌تواند در کاهش التهاب بسیار مؤثر باشد، در عین حال ممکن است باعث تشدید پارگی تاندون شود.

برای درمان روماتیسم مفصلی زانو روش‌های غیر جراحی دیگری مانند استفاده از زانو بند طبی، ورزشهای زانو، فیزیوتراپی و ... وجود دارد.

سینووکتومی

rom1

مشکل بیمار در مراحل اولیه بیماری روماتیسم مفصلی، اغلب شامل درد، ورم و خشکی مفصل زانو می‌باشد. تولید مایع مفصلی هم افزایش می‌یابد و به تدریج بسیاری از علائمی که مربوط به سینوویوم یا همان لایه پوشاننده سطح مفصل هستند، بروز پیدا می‌کنند. در اغلب موارد، عمل سینووکتومی یا حذف غشای سینوویوم از سطح داخلی مفصل می‌تواند باعث کاهش علائم التهاب و ورم زانو در طی یک دوره زمانی معین شود. البته این دوره زمانی غالباً طولانی است. حذف غشای سینوویوم ممکن است از طریق تزریق مستقیم یک داروی سمی برای سلول‌ها به درون فضای مفصل انجام شود. علاوه بر آن، امکان انجام این جراحی به روش آرتروسکوپی و با حداقل تهاجم نیز وجود دارد.

تعویض مفصل

rom2

در مواردی که آسیب‌دیدگی سطوح مفصل زانو به اندازه‌ای پیشرفت کند که پوشش سطح داخلی این مفصل به طور کامل از بین برود یا باعث درد، ورم و خشکی شدید و بی‌وقفه زانو شود و یا مفصل زانو به صورت پیوسته تغییر شکل پیدا کند و عملکرد کلی آن ضعیف شود، از عمل جراحی تعویض مفصل زانو برای درمان آن استفاده می‌شود. این شدت از بیماری اغلب باعث ضعیف شدن و ناتوانی بیش از حد زانو می‌شود. اگر درمان‌های عمومی، مصرف دارو، آتل‌بندی و استفاده از وسایل کمکی و ارتز، اثربخشی کافی را در رفع علائم التهاب نداشته باشد، جراحی تعویض مفصل زانو انجام می‌شود.

در جریان عمل جراحی تعویض مفصل زانو، ابتدا بیهوشی عمومی بر روی بیمار اعمال می‌شود و سپس جراح یک برش بر روی مفصل زانو ایجاد می‌کند، استخوان کشکک را کنار می‌زند و سطوح آسیب‌یده مفصل را می‌برد و جدا می‌کند.  پس از آنکه مراحل آماده‌سازی سطح مفصل به طور کامل انجام شد، جراح یک مفصل مصنوعی به جای آن قرار می‌دهد. جراح قبل از آنکه بریدگی مفصل را با بخیه ببندد، ابتدا با خم و راست کردن زانوی شما، مفصل مصنوعی جدید را امتحان می‌کند و تنظیمات لازم را بر روی آن انجام می‌دهد تا از عملکرد درست آن اطمینان حاصل کند. جراحی تعویض مفصل زانو معمولاً حدود 2 ساعت زمان می‌برد.

بعد از جراحی تعویض مفصل، بیمار معمولاً بین 3 تا 5 روز در بیمارستان می‌ماند. انجام درمان‌های فیزیوتراپی و توانبخشی بعد از مرخص شدن از بیمارستان می‌تواند به بهبودی سریع‌تر بیمار کمک کند. در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی که در حالت عادی اضافه وزن ندارند، حتی در صورتی که سایر مفاصل بدن آسیب ببیند و عملکرد کلی آن‌ها ضعیف شود، مفصل مصنوعی تعویض شده دچار فرسودگی نمی‌شود و معمولاً تا پایان عمر بیمار دوام خواهد داشت.