ام ار ای زانو برای تشخیص علت درد زانو و انتخاب روش درمانی مناسب

ام ار ای زانو برای تشخیص علت درد زانو

اگر دچار درد، ضعف یا ورم دور زانو شده‌اید، شاید لازم باشد که MRI زانو انجام دهید. پزشک معالج با توجه به عکس ام آر آی زانو می‌تواند علت بروز علائم را تشخیص دهد. MRI مخفف تصویربرداری تشدید مغناطیسی است. ام آر آی نوعی اسکن است که در آن از میدان مغناطیسی، امواج رادیویی و یک رایانه برای به دست آوردن تصاویری دقیق از داخل بدن استفاده می‌شود.

ام آر آی زانو چیست؟


تصویربرداری MRI را روی هر نقطه‌ای از بدن می‌توان انجام داد. ام آر آی زانو منحصراً به بررسی زانو و اطراف آن می‌پردازد. ام آر آی این امکان را برای پزشک ایجاد می‌کند که بافت‌های نرم داخل بدن و استخوان‌ها را ببیند. پزشک با توجه به تصاویر MRI می‌تواند، بخش‌های تشکیل دهنده زانو را که ممکن است حین فعالیت جسمی یا در اثر ساییدگی آسیب دیده باشد، بررسی کند. همچنین MRI تصاویر دقیقی را از بخش‌های مختلف زانو، مانند استخوان‌ها، غضروف، تاندون‌ها، عضلات، رگ‌ها و رباط‌ها به دست می‌دهد. کنتراست تصاویر در اسکن MRI بهتر از دیگر روش‌های تصویربرداری است. گاهی اوقات نوع خاصی از ام آر آی به نام MRI آرتروگرام انجام می‌شود؛ در روش آرتروگرافی مایع حاجب یا رنگی داخل زانو تزریق می‌شود تا تصاویر بهتری از ساختارهای آن به دست بیاید.

مزایای ام آر آی


  • ام آر آی یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که در آن از تشعشع یا پرتوهای یونساز استفاده نمی‌شود.
  • ام آر آی روش ارزشمندی برای تشخیص طیف وسیعی از عارضه‌ها مانند ناهنجاری‌های تاندون، رباط، عضله، غضروف و استخوان است که در رادیوگرافی یا سی تی اسکن دیده نمی‌شود.
  • با توجه به تصویر ام آر آی می‌توان تصمیم گرفت که کدام یک از آسیب‌های زانو نیاز به جراحی دارد.
  • چنانچه با توجه به تصاویر رادیوگرافی و روش‌های دیگر نتوان به نتیجه قطعی رسید، اسکن MRI برای تشخیص شکستگی استخوان مفید خواهد بود.
  • ام آر آی ناهنجاری‌هایی را نشان می‌دهد که وجود استخوان در دیگر روش‌های تصویربرداری اجازه‌ی دیدن آن را نمی‌دهد.
  • ام آر آی جایگزینی غیرتهاجمی برای رادیوگرافی، آنژیوگرافی و سی تی اسکن برای تشخیص مشکلات عروقی است.

دلایل انجام ام آر آی زانو


دلایل انجام ام آر آی زانو

چنانچه پزشک به وجود ناهنجاری‌ داخل مفصل زانو مشکوک شود، دستور MRI می‌دهد. پزشک در اسکن ام آر آی می‌تواند آناتومی زانو را ببیند و علت احتمالی درد، التهاب یا ضعف را بدون جراحی تشخیص دهد. ام آر آی معمولاً برای کمک به تشخیص و تهیه طرح درمان بسیاری از عارضه‌ها، از قبیل موارد زیر انجام می‌شود:

پزشک معالج دستور دیگر روش‌های تصویربرداری مانند رادیوگرافی را در کنار ام آر آی می‌دهد؛ همچنین گاهی اوقات ام آر آی قبل از آرتروسکوپی زانو انجام می‌شود. آرتروسکوپی جراحی کوچکی است که به منظور دیدن داخل زانو انجام می‌شود، پزشک برش کوچکی را ایجاد می‌کند و اسکوپ مجهز به دوربین را وارد مفصل می‌کند.

آمادگی قبل از ام آر آی زانو


آمادگی قبل از ام آر آی زانو

آمادگی قبل از ام آر آی در تمام مراکز تصویربرداری یکسان نیست. پزشک یا تکنیسین دستورات کاملی را درباره آمادگی قبل از MRI به بیمار ارائه می‌دهد. پزشک سازو کار MRI را قبل از تصویربرداری به بیمار توضیح می‌دهد، معاینه بالینی انجام می‌دهد و پرونده پزشکی بیمار را بررسی می‌کند. کلیه داروهای مصرفی خود، شامل داروهای بدون نسخه و مکمل‌های گیاهی و همچنین ابتلا به هرگونه حساسیت را به پزشک معالجتان اطلاع دهید. چنانچه پروتز یا دستگاهی داخل بدن دارید، پزشک را در جریان بگذارید، چون ممکن است این دستگاه‌ها هنگام MRI آسیب ببیند. چنانچه در گذشته به ماده حاجب حساسیت نشان داده‌اید یا مبتلا به مشکلات کلیه هستید، حتماً موضوع را با پزشک در میان بگذارید. همچنین پزشک باید از باردار بودن، احتمال بارداری یا شیردهی اطلاع داشته باشد. اسکن ام آر آی که با ماده حاجب رادیواکتیو انجام می‌شود، برای بانوان باردار ایمن نیست. مادرانی که به فرزندشان شیر می‌دهند، نباید تا دو روز بعد از MRI به فرزندشان شیر بدهند. دستگاه MRI فضایی تنگ و سربسته است؛ بنابراین اگر دچار تنگناهراسی (کلاستروفوبیا) هستید یا از فضاهای کوچک می‌ترسید، حتماً با پزشک معالجتان در این باره مشورت کنید، ممکن است لازم باشد که آرام‌بخش دریافت کنید. اما اگر دچار کلاستروفوبیای شدید باشید، می‌توانید از ام آر آی باز استفاده کنید، دستگاه ام آر آی باز بسته نیست و بدن را در میان نمی‌گیرد.

 ام آر آی زانو چگونه انجام می‌شود؟


ام آر آی زانو چگونه انجام میشود؟

قبل از ام آر آی لازم است که گان بیمارستانی بپوشید و تمام جواهرات و پیرسینگ‌های بدن را دربیاورید. چنانچه ام آر آی با تزریق ماده حاجب انجام شود، سرم به بازو وصل می‌شود و ماده رنگی داخل آن تزریق می‌شود تا از این طریق وارد جریان خون شود. دستگاه MRI شبیه یک چرخ غول‎پیکر است. میان دستگاه خالی است و تخت صافی به صورت کشویی داخل آن قرار دارد. بخش گرد و چرخ مانند دستگاه امواج رادیویی و مغناطیسی مورد استفاده برای تصویربرداری از بدن را ارسال می‌کند. بیمار به پشت یا به پهلو روی تخت دراز می‌کشد. تکنیسین از بالش یا بند استفاده می‌کند تا زانو هنگام تصویربرداری راحت‌تر باشد و همچنین پا ثابت بماند تا واضح‌ترین عکس ممکن به دست بیاید. بیمار به گونه‌ای روی تخت می‌خوابد، که اول پاهایش وارد دستگاه شود. متخصص به بیمار می‌گوید که چه زمانی بی‌حرکت بماند و نفس نکشد. این دستورات از راه میکروفون به بیمار منتقل می‌شود، چون تکنیسین در اتاق دیگری قرار دارد و تصاویر را حین عکسبرداری روی نمایشگر می‌بیند. بیمار متوجه کار کردن دستگاه نمی‌شود، اما سر و صداهایی مانند تق تق یا تپ تپ و احتمالاً وزوز را می‌شنود. در بعضی مراکز گوشی به بیمار داده می‌شود یا موسیقی برای بیمار پخش می‌شود. این آزمایش معمولاً 60 ـ 30 دقیقه طول می‌کشد. پس از آن که تصاویر مورد نیاز جمع‌آوری و ثبت شد، به بیمار اعلام می‌شود تا از روی تخت بلند شود و لباس‌هایش را تعویض کند. بیماران می‌توانند فعالیت‌های معمول خود را بلافاصله بعد از ام آر آی ادامه دهند.

پس از ام آر آی زانو


پس از ام آر آی زانو

متخصص رادیولوژی تصاویر اسکن MRI زانو را بررسی می‌کند و گزارشی را برای پزشک معالج تهیه می‌کند. تصاویر ام آر آی سیاه و سفید است و ناهنجاری‌ها به صورت لکه‌های سفید روشن روی تصویر دیده می‌شود. این لکه‌ها نشان دهنده ناحیه‌هایی است که ماده حاجب به دلیل افزایش فعالیت سلولی در آنجا جمع شده است. پزشک نتایج را بعد از بررسی تصاویر تفسیر می‌کند، نتیجه را به بیمار توضیح می‌دهد و مراحل بعدی درمان را توصیه می‌کند. گاهی اوقات با توجه به شرایط بیمار لازم است که آزمایش‌های بیشتری انجام شود و بیمار از درمان دارویی، توانبخشی فیزیکی، جراحی یا ترکیبی از این درمان‌ها بهره بگیرد. پزشک معالج بهترین روش درمان را به بیمار توصیه می‌کند.

محدودیت‌های ام آر آی زانو


  • تصاویر واضح صرفاً زمانی به دست می‌آید که بیمار هنگام تصویربرداری کاملاً بی‌حرکت بماند. اگر مضطرب یا گیج باشید یا درد شدید داشته باشید، بی‌حرکت ماندن برایتان سخت خواهد بود. لرزش و سرفه مداوم نیز اسکن را مختل خواهد کرد. همچنین اگر بیمار نتواند زانویش را صاف کند، تصویربرداری از زانوی خمیده دشوار خواهد بود.
  • افرادی که جثه بسیار بزرگی دارند، از دهانه دستگاه معمولی ام آر آی رد نمی‌شوند.
  • وجود ایمپلنت یا دیگر وسایل فلزی در بدن باعث می‌شود که تصاویر واضحی به دست نیاید؛ به علاوه تکان خوردن بیمار نیز بر کیفیت تصاویر اثر می‌گذارد. روش تصویربرداری کاهش مصنوعی فلز (metal artifact reduction imaging) در بعضی موارد بر روی بیمارانی انجام می‌شود که ایمپلنت فلزی داخل زانو دارند و لازم است که ام آر آی انجام دهند.
  • هزینه و زمان ام آر آی معمولاً بیشتر از دیگر روش‌های تصویربرداری است.

عوارض و خطرات ام آر آی

  • تصویربرداری ام آر آی، به شرط رعایت دستورات ایمنی، تقریباً هیچ خطری برای عموم بیماران ندارد.
  • چنانچه بیمار داروی آرام بخش دریافت کند، احتمال آرام‌بخشی شدید وجود دارد. البته تکنیسین یا پرستار علائم حیاتی بیمار را کنترل می‌کند تا این خطر به حداقل برسد.
  • اگرچه میدان مغناطیسی قوی ام آر آی به خودی خود خطرناک نیست، اما ممکن است عملکرد پروتزها و دستگاه‌های حاوی فلز قرار گرفته داخل بدن را مختل کند و مشکلاتی هنگام اسکن ام آر آی به وجود بیاید.
  • فیبروز سیستمی نفروژنیک یکی از عوارض شناخته شده و البته نادر ام آر آی است که در اثر تزریق دوزهای بالایی از ماده حاجب مبتنی بر گادولینیوم در بیماران دچار نقص عملکرد کلیه رخ می‌دهد. به همین دلیل عملکرد کلیه باید قبل از تزریق ماده حاجب به دقت ارزیابی شود تا خطر بروز این عارضه نادر به حداقل برسد.
  • خطر جزئی حساسیت نشان دادن به ماده حاجب وجود دارد. البته چنین واکنش‌هایی معمولاً خفیف است و به راحتی با دارو کنترل می‌شود. چنانچه با علائم حساسیت مواجه شوید، متخصص رادیولوژی یا پزشک دیگری بلافاصله اقدام لازم را انجام خواهد داد.
  • تولیدکنندگان ماده حاجب درون وریدی توصیه می‌کنند که مادران به مدت 48 ـ 24 ساعت بعد از تزریق ماده حاجب در مقدار متوسط به فرزندشان شیر ندهند.

 سوالات رایج


صدای تق تق یا وزوزی که هنگام ام آر آی می‌شنوید، زمانی ایجاد می‌شود که سیم‌پیچ‌های گرادیان‌ها برای اندازه‌گیری سیگنال MR انعکاسی از بدن بیمار روشن و خاموش می‌شود. سیم پیچ گرادیان یکی از چند بخش داخلی دستگاه ام آر آی است که نمی‌توانید آن را ببینید. سیم پیچ گرادیان از حلقه‌هایی سیمی تشکیل می‌شود که داخل لوله پلاستیکی سختی تعبیه شده است. جریان برق هنگام تصویربرداری در هر چند هزارم ثانیه در این سیم پیچ‌ها قطع و وصل می‌شود. چون قطع و وصل برق بسیار سریع است، سیم‌ها داخل پوشش پلاستیک سخت مرتعش می‌شود و صدای تق تق تولید می‌شود. این صدا خطری ندارد، اما برخی بیماران را آزار می‌دهد. صداهای تق تق مختلفی که حین MRI می‌شنوید، علامت آن است که گونه‌های مختلفی از مراحل ام آر آی برای تهیه نماها و تصاویر مختلفی از بدن در حال انجام است.

هنگامی که داخل تونل هستید یا صدای ضربه می‌شنوید، نباید حرکت کنید. در اکثر تصویربرداری‌های ام آر آی، بین زمان‌های ثبت تصویر، یعنی زمانی که دستگاه صدا نمی‌دهد، می‌توانید دست‌ها را جابجا کنید یا بدن و صورتتان را بخارانید. در هر حال نکته مهم این است که بخشی از بدن را که تحت معاینه قرار دارد، تا پایان تصویربرداری به هیچ وجه تکان ندهید.

بله، اگر سوالی برایتان پیش آمد، می‌توانید با تکنیسین صحبت کنید. ساکت شدن صدای دستگاه و متوقف شدن لرزش خفیف نیز علامت به پایان رسیدن تصویربرداری است.

مراکز مختلف ام آر آی رویکردهای مختلفی دراین‌باره دارند که تابعی از نوع، قدرت و حفاظ بیرونی آهنربا است. تمام افرادی که وارد اتاق اسکن ام آر آی می‌شوند، باید هر گونه وسیله فلزی، شامل موارد زیر را از خود دور کنند:

  • کلید
  • سکه
  • جواهرات
  • ساعت
  • سنجاق سر
  • کلیپس
  • سمعک
  • کیف پول
  • کارت اعتباری یا کارت شناسایی با نوارهای مغناطیسی

اگر همراه بدون وسایل فلزی وارد اتاق ام آر آی شود، از نقطه نظر پزشکی و ایمنی مشکلی وجود ندارد. همراه معمولاً روی صندلی کنار اسکنر ام آر آی می‌نشیند یا کنار تخت بیمار می‌ایستد.